——–

با همین دیدگان اشک آلود،
از همین روزن گشوده به دود،
به پرستو به گل به سبزه درود!

به شکوفه، به صبحدم، به نسیم،
به بهاری که میرسد از راه،
چند روز دگر به ساز و سرود.

ما که دلهایمان زمستان است،
ما که خورشیدمان نمی خندد،
ما که باغ و بهارمان پژمرد،

ما که پای امیدمان فرسود،
ما که در پیش چشم مان رقصید،
این همه دود زیر چرخ کبود،

سر راه شکوفه های بهار
گریه سر می دهیم با دل شاد
گریه شوق با تمام وجود!

اشعار: فریدون مشیری

شعر “خوش به حال غنچه های نیمه باز” با صدای محمدرضا شجریان و آهنگسازی حسین یوسف زمانی را بشنوید:

[audio: boye_baran.mp3]

شعر “خوش به حال غنچه های نیمه باز” با صدای داریوش و آهنگسازی اسنفدیار منفردزاده را بشنوید:

[audio: bahar.mp3]

ترکیبی از قسمت های اشعار “خوش به حال غنچه های نیمه باز” و “سرود گل” از گروه هم آوایان با صدای افسانه رثائی و پوریا اخواص و آهنگسازی حسن علیزاده را بشنوید:

[audio: sorode_gol.mp3]

زآه شرر بار ، این قفس را
برشکن و زیر و زبر کن

بلبل پر بسته ز کنجه قفس درآ
نغمه آزادی نوع بشر سرا

وز نفسی عرصه این خاک توده را
پر شرر کن

ظلم ظالم ، جور صیاد
آشیانم داده بر باد

ای خدا ، ای فلک ، ای طبیعت
شام تاریک ما را سحر کن

نوبهار است ، گل به بار است
ابر چشمم ، ژاله بار است

این قفس چون دلم تنگ و تار است

شعله فکن در قفس ای آه آتشین
دست طبیعت گل عمر مرا مچین

جانب عاشق نگه ای تازه گل از این
بیشتر کن ، بیشتر کن ، بیشتر کن

مرغ بی دل ، شرح هجران
مختصر ، مختصر کن ، مختصر کن

***
بند دوم:
عمر حقیقت به سر شد
عهد و وفا بی اثر شد

ناله عاشق ، ناز معشوق
هر دو دروغ و بی ثمر شد

راسته و مهر و محبت فسانه شد
قول و شرافت همگی از میانه شد

از پی دزدی ، وطن و دین بهانه شد
دیده تر کن

جور مالک ، ظلم ارباب
زارع از غم گشته بی تاب

ساغر اغنیا پر می ناب
جام ما پر ز خون جگر شد

ای دل تنگ ناله سر کن
از مساوات صرف نظر کن

ساقی گلچهره بده آب آتشین
پرده دلکش بزن ای یار دلنشین

ناله بر آر از قفس ای بلبل حزین

کز غم تو ، سینه من
پر شرر شد ، پر شرر شد

شعر: ملک الشعرای بهار
آهنگ: مرتضی نی‌داوود / در دستگاه ماهور

با صدای ایران الدوله (بند دوم):

[audio: iranodolleh.mp3]

با صدای محمدرضا شجریان:

[audio: mohammadreza_shajarian.mp3]

با صدای نادر گلچین:

[audio: nader_golchin.mp3]

با صدای هنگامه اخوان:

[audio: hengame_akhavan.mp3]

با صدای فرهاد مهراد:

[audio: farhad_mehrad.mp3]

با صدای همایون شجریان:

[audio: homayoun_shajarian.mp3]

میکس ورژن های مختلف این تصنیف (ملوک ضرابی، قمرالملوک وزیری، محمدرضا شجریان، هنگامه اخوان، فرهاد مهراد و شکیلا):

[audio: morghe_sahar_mix.mp3]

ای کاش آب بودم ــ به خود می‌گویم ــ
نهالی نازک به درختی گشن رساندن را
(ـ تا به زخم تبر بر خاک‌اش افکنند
در آتش سوختن را ؟)
یا نشای سست کاجی را سرسبزی‌ جاودانه بخشیدن
(ــ از آن پیش‌تر که صلیبی‌ش آلوده کنند
به لخته‌لخته‌ی خونی بی‌حاصل؟)
یا به سیراب کردن لب‌تشنه‌یی
رضایت خاطری احساس کردن
(ــ حتا اگرش به زانو نشانده‌اند
در میدانی جوشان از آفتاب و عربده
تا به شمشیری گردن‌اش بزنند؟
حیرت‌ات را بر نمی‌انگیزد
قابیل برادر خود شدن
یا جلاد دیگراندیشان؟
یا درختی بالیده‌نابالیده را
حتا
هیمه‌یی انگاشتن بی‌جان؟)

□

می‌دانم می‌دانم می‌دانم
با این همه کاش ای‌کاش آب می‌بودم
گر توانستمی آن باشم که دلخواه من است.

آه
کاش هنوز
به بی‌خبری
قطره‌یی بودم پاک
از نَم‌باری
به کوه‌پایه‌یی
نه در این اقیانوس کشاکش بی‌داد
سرگشته‌موج بی‌مایه‌یی.

۳۰شهریور۱۳۶۸

[audio: Ey_Kash_Ab_Boudam.mp3]

در دو روز عمر کوته سخت جانی کردم
با همه نامهربانان مهربانی کردم
همدلی هم آشیانی هم زبانی کردم

بعد از این بر چرخ بازیگر امیدم نیست نیست
آن سرانجامی که بخشاید نویدم نیست نیست
هدیه از ایام جز موی سپیدم نیست نیست

من نه هرگز شکوه‌ای از روزگاران کرده‌ام
نه شکایت از دو رنگی‌های یاران کرده‌ام
گرچه شکوه بر زبانم می‌فشارد استخوانم

من که با این برگریزان روز و شب سرکرده‌ام
صد گل امید را در سینه پرپر کرده‌ام
دست تقدیر این زمانم کرده همرنگ خزانم

پشت سر پلها شکسته پیش رو نقش سرابی
هوشیار افتاده مستی در خرابات خرابی

مهربانی کیمیا شد مردمی دیریـست مرده
سرفرازی را چه داند سر به زیری سرسپرده

می‌روم دل‌مردگی‌ها را ز سر بیرون کنم
گر فلک با من نسازد چرخ را وارون کنم

بر کلام ناهماهنگ جدایی خط کشم
در سرود آفرینش نغمه‌ای موزون کنم

در دو روز عمر خود بسیار هرمان دیده‌ام
بس ملامتها کز این نامردمان بشنیده‌ام
سر دهد در گوش جانم موی همرنگ شبانم

من که عمر رفته بر خاکستر غم چیده‌ام
زین سبب گردی ز خاکستر به خود پاشیده‌ام

گر بمانم یا نمانم بند‌ه پیر زمانم
گر بمانم یا نمانم بند‌ه پیر زمانم

شعر: اردلان سرافراز
صدا: داریوش اقبالی

[audio: sorood_afarinesh.mp3]

سخن رنج مگو جز سخن گنج مگو
ور از این بی‌خبری رنج مبر هیچ مگو

دوش دیوانه شدم عشق مرا دید و بگفت
آمدم نعره مزن جامه مدر هیچ مگو

گفتم ای عشق من از چیز دگر می‌ترسم
گفت آن چیز دگر نیست دگر هیچ مگو

من به گوش تو سخن‌های نهان خواهم گفت
سر بجنبان که بلی جز که به سر هیچ مگو

قمری جان صفتی در ره دل پیدا شد
در ره دل چه لطیف است سفر هیچ مگو

گفتم ای دل چه مه‌ست این دل اشارت می‌کرد
که نه اندازه توست این بگذر هیچ مگو

گفتم این روی فرشته‌ست عجب یا بشر است
گفت این غیر فرشته‌ست و بشر هیچ مگو

گفتم این چیست بگو زیر و زبر خواهم شد
گفت می‌باش چنین زیر و زبر هیچ مگو

ای نشسته تو در این خانه پرنقش و خیال
خیز از این خانه برو رخت ببر هیچ مگو

گفتم ای دل پدری کن نه که این وصف خداست
گفت این هست ولی جان پدر هیچ مگو

با صدای احمد شاملو:

[audio: Man_Gholame_Ghamaram.mp3]

با صدای داریوش:

[audio: Man_Gholame_Ghamaram_2.mp3]

با صدای پریسا و موسیقی ایمان وزیری (فرود):

[audio: Man_Gholame_Ghamaram_(Foroud).mp3]

با صدای پریسا و موسیقی ایمان وزیری (ماهور):

[audio: Man_Gholame_Ghamaram_(Mahur).mp3]

پ.ن: البته این غزل توسط افراد دیگه ای هم خونده شده که متاسفانه بعد از سوختن هاردم آرشیوم ناقص شد و الان به اونا دسترسی ندارم.

مرغ شادی به دام گاه آمد
به زمانی که برگسیخته دام!
ره به هموارْجای دشت افتاد
ای دریغا که بر نیاید گام!
تشنه آن جا به خاک مرگ نشست
کآتش از آب می کند پیغام!
کام ما حاصل آن زمان آمد
که طمع بر گرفته ایم از کام…
خام سوزیم، الغرض، بدرود!
تو فرود آی، برف تازه، سلام!

[audio: barf.mp3]

مست بگذشت و نظر بر من درویش انداخت
گفت ای چشم و چراغ همه شیرین سخنان

تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود
بنده من شو و برخور ز همه سیمتنان

کمتر از ذره نه‌ای پست مشو مهر بورز
تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ زنان

بر جهان تکیه مکن ور قدحی می داری
شادی زهره جبینان خور و نازک بدنان

پیر پیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان

دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان

با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم
که شهیدان که‌اند این همه خونین کفنان

گفت حافظ من و تو محرم این راز نه‌ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین دهنان

این غزل رو بسیار دوست دارم. سالار عقیلی در آلبوم “عشق ماند” سه بیت از این غزل رو اجرا کرده. گروه راک “دش” هم ابیاتی از این شعر رو با یک بیت از غزلی دیگه ترکیب کرده و در آلبوم “سی” اجرا کرده. دوتا ترک رو دوس دارم هرچند که ترکهای دیگر دش رو بیشتر دوست دارم تا این یکی و البته وکالر خوبی هم نداره این گروه متاسفانه برعکس موزیکش.

شاه شمشادقدان – سالار عقیلی

[audio: Shahe_Shemshad_Ghadan.mp3]

کوزه-گروه دش

[audio: Kuzeh.mp3]

این دو قطعه تقدیم به دوست خوبم فرزانه که ویلنسل و ویلن و آرشه رو دوست داره.

یک شب / پیمان یزدانیان
علی شیبانی: باووسون
فرشید حفظی فرد: ابوا
مجید اسماعیلی: ویلنسل
عماد نکویی: ویلنسل

[audio: One Night.mp3]

تهران من / کریستف رضاعی
بردیا کیارس: ویلن
پدرام فریوسفی: ویلن
عماد نکویی: ویلن آلتو
مجید اسماعیلی: ویلنسل

[audio: My Tehran.mp3]

حال ما تنها به سایق هنر (به عنوان سایق فرعی یا رابط) و عشق (به عنوان سایق اصلی) می پردازیم. می دانیم که هدف یک هنرمند در کنار حس زیبایی شناسی برای مخاطب، ارضای روانی خود با خلق اثر هنری نیز هست و حتی خیلی از مردم به منظور حیای وجودی انسان، جهت بازنگهداشتن سایق عشق و تخریب آن در وجود خویش به هنر روی آورده تا دیگر خود را بی نیاز از Eros بدانند که متاسفانه در دراز مدت نشانه های روانشاختی متعددی را در پی دارد.

حال این هنر چیست که اینگونه انسان را به ارضای سایق اصلی خود بی نیاز می انگارد؟
بگذارید همین جا بحث را از شکل کلی به جز کشیده و تنها هنر موسیقی را مورد بررسی قرار دهیم. به چه دلیل حالت شوریده حالی هنر موسیقی (چه در موسیقی سنتی ایران و چه در زیر مجموعه های موسیقی متال و…) بسیار بسیار بیشتر از هنرهای دیگر است؟ شاید علت آن است که گوش انسان در حالات بخصوص (مانند س.ک.س) یکی از اساسی ترین نقاط بدن به شمار می آید و اصوات بسیار مورد توجه اند. اما چرا هم رابطه جنسی و هم در موسیقی اینگونه گوش به عنوان یک اصل شناخته می شوند؟
از نظر من نواختن ساز نوعی عشق بازی است که در آن عاشق، نوازنده است و معشوق، ساز. منظور من از نظر معنوی و عرفان نیست* بلکه خود عمل نواختن ساز و همین طور نحوۀ در دست گیری آلت مد نظر است. این موضوع در مورد سازهایی که در آغوش نوازنده جمع می شوند (مانند گیتار و تار و تنبک و…) نمود بیشتری دارد و شاید بشود اینگونه برداشت کرد که در سازها لمس سیم با مضراب یا دست یا آرشه و یا ضرب و آهنگ و نواز در سازهای کوبه ای مستاق بارز ارو.تیک هنری است که نمادی از س.ک.س می تواند باشد و صدای ساز وقتی نوازش ها صورت میگیرد را همان آواهای لذت بخش عشقبازی تصور کرد که هر چه نواختن شدیدتر می شود صدای ساز شدیدتر و از نظر برخی لذت بخش تر می شود (این که می گویم نمادی از س.ک.س به این دلیل است که در رابطه جنسی یکی از اصلی ترین روشهای ارضای حنسی همان نوازش است).
البته نباید نحوۀ در دست گرفتن ساز را نیز فراموش کرد که نوع در آغوش کشیدن ساز به نوعی است که پنداری نوازنده معشوقۀ حقیقی خود را در آغوش گرفته است و البته شکل ظاهری برخی از آلات موسیقی همزیستی بیشتری با بشریت داشته و انسان را ناخودآگاه به یاد انسانی دیگر به صورت برهنه می اندازد. حال چرا و به چه علت در فرهنگ ها و به خصوص در فرهنگ ما ایرانی ها اینگونه عارفانه و معنوی از موسیقی یاد می شود شاید یکی از مصائب تمدن بشری باشد که می خواهد انسان را از دیگر موجودات هستی متمایز کند و همین امر باعث بسیاری از بیماری های ساکوتیک می شود.

اما در مورد موسیقی اگر کمی با تامل به آن بنگریم می توانیم با آن روح و جسم خود را ارضا کنیم. موسیقی از مردمی ترین هنرهاست که لااقل هر شخص گونه ای از آن را دوست می دارد و این دوست داشتن در روان ناخودآگاه فرد جنبه ای اروتیک دارد بدلیل همان سایق عشق که سایقی اصلی است و ارضای دیگر سایق ها تنها برای دستیابی به آن است و یا شاید برای سرکوب کردن آن در روان خویش.
هرچند بحث در این مورد بسیار زیاد است که نیاز به وقت و البته مطالعه بیشتر دارد که از سواد من خارج است و این نوشتار تنها نظری شخصی بود که بر اساس نظریۀ روانشناختی فروید پایه ریزی شده است و البته همان حیایی که فروید بیان می کند که تمدن آن را پایه ریزی کرده است موجب این می شود که شخص هنگام تماشای نواختن ساز تفکر ارو.تیک خود از موسیقی را از ذهن خوبش دور سازد و تنها به لذت روحی از موسیقی بهره بگیرد در حالی که شاید اگر بنا به این تمدن نبود، می شد حتی به ارضای سایق عشق هم کمک کند. کماینکه می دانیم خیلی از مردم در هنگان همبستر شدن با معشوق از موسیقی کمک گرفته تا لذتی دو چندان از عشقبازی خود داشته باشند.

شب و
رود بی‌انحنای ستاره‌گان
که سرد می‌گذرد.

و سوگ‌واران درازگیسو
بر دو جانب رود
یادآورد کدام خاطره را
با قصیده‌ی نفس‌گیر غوکان
تعزیتی می‌کنند
به هنگامی که هر سپیده
به صدای هم‌آواز دوازده گلوله
سوراخ
می‌شود؟

□

اگر که بیهده زیباست شب
برای که زیباست شب
برای چه زیباست؟

[audio: Shabaneh.mp3]